‘Ruimtelijke vermogens en leren’: een digitaal boekje

Op 15 maart verscheen het digi-boekje over ‘Ruimtelijke vermogens en leren’ getiteld Hoe word ik … piloot? (architect, modeontwerper, autocoureur). Het is geschreven door dr Helen Reed en is een derde publicatie in onze reeks ‘Verbreinen’. De andere twee boekjes zijn ‘Hands-on leren’ (verschenen 1 maart) en ‘Nieuwsgierigheid’ (verschenen op 8 maart). Ook deze boekjes zijn te downloaden vanaf deze site. Voor de download-link, zie beneden. Een samenvatting van het nieuwe boekje over Ruimtelijke vermogens en leren:

Samenvatting. Ruimtelijke vermogens voorspellen succes in rekenen, wiskunde, de natuurvakken, wetenschap en techniek. Maar ook bij taal, wereldoriëntatie, kunstvakken en bewegingsonderwijs staan ruimtelijke begrippen en vaardigheden centraal. Ruimtelijke vermogens zijn er in veel verschillende vormen. Het gaat onder meer om ruimtelijke oriëntatie, het doorgronden van ruimtelijke relaties, ruimtelijke beeldvorming, mentale rotatie, perspectiefname, en het kunnen omgaan met ruimtelijke representaties. Toch wordt het belang hiervan onder- belicht en krijgen ruimtelijke vaardigheden weinig aandacht op school. Al op jonge leeftijd ontstaan er individuele verschillen in ruimtelijke vermogens, zoals tussen jongens en meisjes en tussen kinderen uit verschil- lende thuismilieus. Deze verschillen hebben grotendeels te maken met de mate waarin kinderen deelnemen aan activiteiten die ruimtelijke handelingen uitlokken en door het gebruik van ruimtelijke taal door ouders. Ruimtelijke vermogens kunnen echter op veel verschil- lende manieren worden getraind. De ervaringen die kinderen op school en thuis opdoen dragen hier sterk aan bij. Leraren en ouders dienen daarom het belang van ruimtelijke vermogens in te zien en mogelijkheden te creëren om deze op school en thuis te stimuleren.

Het boekje is te lezen en te downloaden via de volgende link:


Boekje over nieuwsgierigheid is nu beschikbaar

Op 8 maart 2017 verscheen de digitale publicatie over nieuwsgierigheid geschreven door Helen Reed.

In haar boek, getiteld De hongerige geest, geeft Helen Reed een mooi overzicht van vele aspecten van nieuwsgierigheid die van belang zijn voor ouders en verzorgers en voor professionals in het onderwijs. Een kind dat vragen stelt wil iets weten en wil iets bereiken. Het is belangrijk om nieuwsgierigheid te stimuleren, omdat het kind ervaart dat het stimulerend en ‘gewoon leuk’ is om te proberen om een antwoord op een vraag te zoeken. Daarmee is nieuwsgierigheid een essentieel onderdeel van het streven naar onderzoekend leren en exploreren. Helen Reed geeft met haar boek ook waardevolle tips en aanbevelingen voor de praktijk thuis, op school of elders.

Het boek is onderdeel van de reeks ‘Verbreinen’ die wordt uitgegeven door Neuropsych Publishers. De reeks is opgezet om bij te dragen aan het verkleinen van de nog bestaande kloof tussen wetenschappelijk onderzoek naar ‘leren’ en de toepassing in de praktijk. Op 1 maart verscheen het boekje getiteld ‘Hands-on leren’, ook van Helen Reed.

Prof. Jelle Jolles

Centrum Brein & Leren en Neuropsych Publishers,
Amsterdam
j.jolles@vu.nl

Voor de digitale versie van het boekje:


Boekje Hands-on Leren beschikbaar voor lezen en download

Op 1 maart 2017 verschijnt de digitale publicatie ‘Hands-on Leren’ geschreven door Helen Reed.

In dit boekje verheldert zij hoe verschillende aspecten van de ontwikkeling van het kind met elkaar samenhangen: waarneming, cognitie en gedrag. En wat de rol is van zowel de prikkels uit de omgeving als de hersenrijping. Het boek bevat een schat aan inzichten en kennis maar geeft ook antwoord op de vraag ‘wat moet ik daar nou mee in de praktijk?’. De auteur geeft een mooie beschrijving van het lerende kind in zijn context. Daarmee is het van belang voor ouders, professionele verzorgers en onderwijsprofessionals.

Het boek van Helen Reed is een deel in de reeks ‘Verbreinen’ die wordt uitgegeven door Neuropsych Publishers. De reeks is opgezet om bij te dragen aan het bevorderen van de dialoog tussen wetenschappelijk onderzoek op het gebied van ‘leren’ en de toepassing in de praktijk van onderwijs en opvoeding.

Prof. Jelle Jolles

Centrum Brein & Leren en Neuropsych Publishers,
Amsterdam
j.jolles@vu.nl

Voor de digitale versie van het boekje:


BreinPlein! op Facebook

breinplein%20facebookBreinPlein is nu ook te vinden op Facebook. Wil je op de hoogte blijven van nieuwe filmpjes, projecten en lesmethoden die de nieuwsgierigheid, het ruimtelijk redeneren en andere belangrijke schoolse vaardigheden stimuleren?  Like dan de Facebook pagina. Regelmatig zullen we hier nieuwe ontwikkelingen op het gebied van onderwijs en opvoeding presenteren, bezien vanuit een hersenen- en gedragsperspectief. Heb je zelf een interessant artikel gevonden of ervaringen die je graag met ons wil delen? Tag @breinpleinproject. Blijf je hersenen prikkelen! www.facebook.com/breinpleinproject

 


Inspirerende video: Leraren werken met BreinPlein!

Op 23 augustus 2016 organiseerde de landelijke organisatie Leraren met Lef een onderwijsbijeenkomst op de Parade in Amsterdam. De laatste onderwijsinnovaties werden gepresenteerd en BreinPlein – een onderwijsinnovatieproject van Centrum Brein & Leren VU – was hierbij aanwezig. Meer dan 70 leraren werkten deze middag met de bouwmaterialen, puzzels en denktaken van BreinPlein die bedoeld zijn voor basisschool kinderen vanaf groep 4. We vonden het bijzonder om te worden uitgenodigd en aanwezig te zijn. In het filmpje is te zien hoe leraren met de materialen van BreinPlein aan het werk zijn.

BreinPlein bestaat uit een set van bestaande materialen die zijn voorzien van nieuwe instructies. Leraren kregen voorbeelden te zien van materialen die in de klas gebruikt kunnen worden. Er werd uitleg gegeven over het belang van instructies en het wijzen van de juiste route. Kinderen komen zonder instructies al heel ver, maar door ze de juiste route te wijzen komen ze nog verder. Ze houden het langer vol om met een taak te werken die niet meteen lukt. In het filmpje is te zien hoe leraren geconcentreerd met de materialen werken. Door logisch na te denken, samen te werken, te plannen en te handelen brachten ze de opdrachten tot een goed resultaat.

Bekijk hier het filmpje:

BreinPlein wordt op de basisschool ingezet met als doel de nieuwsgierigheid, het ruimtelijk denken en de executieve functies te stimuleren. Het basispakket van BreinPlein bestaat uit twee koffers met 12 taken. Deze taken zijn bouwmaterialen, denktaken en puzzels voorzien van bijpassende instructies. De instructies zijn ontworpen door neuropsychologen. Leerlingen leren eerst basisvaardigheden, later worden de opdrachten steeds complexer. Kinderen krijgen inspiratie door naar voorbeelden te kijken, maar ze worden ook geprikkeld om hun eigen creativiteit te gebruiken.

Voor meer informatie over BreinPlein

Informatievideo BreinPlein!: Klik hier
BreinPlein! stimuleert kinderen in denken en redeneren: een instructiefilm: Klik hier
Tekst | Jelle Jolles, Marleen van Tetering & Mathilde van Gerwen

Met dank aan: Leren met lef


BreinPlein op De Parade met Leraren met Lef!

breinplein-parade-1De landelijke organisatie Leraren met Lef organiseerde op 23 augustus 2016 de onderwijsbijeenkomst Oei, ik groei! op de Parade in Amsterdam. BreinPlein was hierbij aanwezig. Jelle Jolles gaf met het Centrum Brein & Leren, in een inspirerende setting van theater, plezier en inspiratie, een workshop en een toelichting voor meer dan 100 leerkrachten.

Leraren werden uitgedaagd om met de bouwmaterialen, puzzels en denktaken van BreinPlein aan de slag te gaan. Ze gingen op zoek naar Wally met behulp van passe-partouts en gerichte instructies. In het midden van de zaal werd samengewerkt aan een huis van stokken in een jasje van touw. De uiteinden van de stokken zijn flexibel, zodat de stokken aan elkaar geknoopt kunnen worden.

breinplein-parade-2BreinPlein heeft als doel de nieuwsgierigheid en de verwondering te stimuleren. Het speel- en spelmateriaal met bijbehorende instructies daagt kinderen uit om te exploreren, te proberen en te onderzoeken. Kinderen stellen zich voor hoe ze een ruimtelijk probleem kunnen oplossen. Ze gaan plannen en logisch nadenken. En ze zoeken uit, ontdekken mogelijkheden en oplossingen. Ze denken en redeneren en ze moeten doelen stellen en handelen.

Kortom, BreinPlein heeft als doel het ruimtelijk denken en de executieve functies te stimuleren. Deze functies worden ook wel non-cognitieve vaardigheden genoemd. Deze vaardigheden zijn belangrijk voor rekenen en taal, maar ook voor wetenschap en techniek.

Voor meer informatie over BreinPlein:

Informatievideo BreinPlein!: Klik hier

BreinPlein! stimuleert kinderen in denken en redeneren: een instructiefilm: Klik hier

Tekst | Jelle Jolles, Marleen van Tetering & Mathilde van Gerwen

Met dank aan: Leren met lef


Film 2: BreinPlein! stimuleert kinderen in denken en redeneren: een instructiefilm 

BreinPlein1 BreinPlein! is een set speel en leermaterialen voor kinderen van 6 tot 14 jaar. Het is bruikbaar voor het prikkelen van de nieuwsgierigheid en vaardigheden op het gebied van ruimtelijk denken en redeneren. In een nieuw instructiefilmpje, uitgebracht op 29 juni 2016, worden voorbeelden gegeven van het materiaal en van de manier waarop kinderen ermee kunnen werken. Het Centrum Brein & Leren Amsterdam heeft voor BreinPlein! nieuw materiaal ontwikkeld. Maar ook gaat het om bestaand materiaal dat vrij beschikbaar is en via internet kan worden aangeschaft bij leveranciers. Al het materiaal is voorzien van nieuwe instructies en tips. Doel van BreinPlein is om neurocognitieve vaardigheden te stimuleren EN om plezier te beleven aan deze denk- en knutselmaterialen ‘Hee, juf, dit is net zo leuk als spelen!’ Het gaat bij het leermateriaal om bouwen, om denk-taken en om puzzels. Om het instructiefilmpje van BreinPlein te zien, klik hier. Op de website hersenenenleren.nl is meer informatie over BreinPlein! te vinden, klik hier. Rond 20 augustus 2016 zullen achtergronden en kern-instructies via deze website vrij ter beschikking worden gesteld.

BreinPlein2Het BreinPlein! instructiefilmpje is gemaakt in de kerstvakantie 2015 bij Science Center Nemo. Kinderen en hun ouders werden uitgedaagd om een knikkerbaan te maken van houten blokken, of om zo snel mogelijk een puzzel op te lossen, of van bamboe stokken een grotere constructie te maken. Dit is te zien in dit informatiefilmpje. Kinderen en hun ouders worden getoond die aan het werk zijn met innovatieve leermiddelen. Die stimuleren de ontwikkeling van neurocognitieve vaardigheden, leiden tot nadenken over ‘He, hoe werkt dat en wat is het eigenlijk?’. En ze zorgen dat de natuurlijke nieuwsgierigheid wordt opgewekt. Uitleg wordt gegeven via een voice-over die ingaat op de belangrijkste achtergronden. Doel van het filmpje is om geïnteresseerde ouders of leraren en scholen wat achtergrond te geven omtrent ‘waar gaat het eigenlijk over, en hoe ziet het eruit?’. De bedoeling van de makers is om duidelijk te maken: ‘leren is fun!!’ en dat er via dit type materiaal kennis en vaardigheden verworven kunnen worden die ook erg relevant zijn voor schools leren.

BreinPlein3Om welke functies gaat het bij dit type materiaal? Bij bijna alle denk- en bouwtaken is het belangrijk dat kinderen zich een mentale voorstelling maken van een probleem en deze in het korte termijn geheugen opslaan. Vervolgens krijgen ze ervaring in het logisch nadenken. Daarmee krijgen ze zicht op mogelijkheden voor het oplossen van het probleem. En daarna kan het kind het probleem daadwerkelijk oplossen door te handelen, door actie te nemen. BreinPlein! stimuleert het ruimtelijk inzicht en het maken van een mentaal model. Maar ook helpt het materiaal om te ver-woorden (het probleem en de mogelijke oplossing in woorden te vertellen) en sommige taken zijn uitstekend geschikt om te leren samenwerken met andere kinderen. Kinderen worden geprikkeld om creatief te zijn. Ze ervaren wat het is om door te zetten en om andere oplossingen te zoeken en te vinden. Ze ervaren dat het léuk is om uitgedaagd te worden.

In het filmpje worden enkele materialen uitgebreid besproken. Alle taken en instructies zijn in twee koffers beschikbaar. Zo is het materiaal gemakkelijk te vervoeren om in verschillende klassen op school te gebruiken. Aparte BreinPlein taken zijn ook te gebruiken voor thuis!
Zoals gezegd: rond 20 augustus is nadere informatie met instructies op de BreinPlein! website beschikbaar.

Bekijk het filmpje hier:

Op ons Youtube-kanaal zijn meer filmpjes over BreinPlein! en verwante onderwerpen, klik hier.

 

Tekst | Jelle Jolles, Marleen van Tetering & Mathilde van Gerwen

Foto 1-2 | Marcel Fraij / Hemelsteen.nl


Ons rapport over neuropsychologie van jongens-meisjes verschillen in mbo en ho

Schermafbeelding 2016-02-10 om 09.35.05Vandaag, 10 februari wordt in de tweede kamer het rapport over jongens-meisjes verschillen in het mbo en ho besproken. Het rapport is gemaakt door onderzoekers van het ROA in Maastricht, ons centrum Brein & Leren van de VU en van de universiteit Twente. In hoofdstuk 3 van het rapport staat onze bijdrage: over de adolescentie en het belang van cognitieve én non-cognitieve factoren bij de ontwikkeling download hier. Ook eerdere ervaringen, gezin en familie en de steun & sturing die de adolescent heeft gehad zijn sterk bepalend voor de verschillen tussen jongens en meisjes.
Het mbo en ho kan baat hebben bij de bevindingen. Door jongens en meisjes gericht te stimuleren, te trainen in de ontwikkeling van de non-cognitieve vaardigheden ofwel de ‘Executieve Functies’ zoals ze in vakliteratuur worden genoemd. In mijn voordracht voor ResearchEd op 30 januari hield ik het pleidooi om ‘tweedestrooms onderwijs’ te ontwikkelen dat juist hierop is gericht.

De relevante stukken – waaronder twee krantenartikelen – zijn hieronder te downloaden:

J.Jolles en J. Keizer, Jongens meisjes verschillen in mbo en ho: een neuropsychologisch perspectief (hoofdstuk 3 van het rapport ‘De jongens tegen de meisjes’): download hier

Lorianne van Gelder in het Parool (25-11-2015): download hier

Wilma van Meeteren in Trouw (10-2-2016) over het rapport: download hier


De leerling leert zichzelf kénnen via “Leer het brein kennen”

Schermafbeelding 2016-03-05 om 16.52.01Leerlingen die snel afgeleid zijn, impulsief reageren of telkens hun spullen vergeten kunnen tóch goed presteren. Hoe?  In het januari nummer van het magazine Bij de Les wordt een antwoord gegeven. Sanne Dekker  en Jelle Jolles schreven een artikel over onze experimentele interventie  ‘Leer het brein kennen’. Deze is ontwikkeld door het Centrum Brein & Leren en helpt leerlingen om hun werk beter te plannen. De interventie is gebaseerd op het principe van ‘psycho-educatie’ en is bruikbaar voor leerlingen van 10 tot 14 jaar. De leerling leert welke interne en externe afleiders er zijn en krijgt een handvat om zijn of haar impulsen beter te controleren. Ook krijgt de leerling meer inzicht in het eigen functioneren. Het artikel geeft een eerste handreiking hoe hiermee aan de slag te gaan in de klas. Aan het eind van dit schooljaar komt ‘Leer het brein kennen’ breder beschikbaar. Lees het artikel hier.


 De tiener, het brein en ontplooiing

Schermafbeelding 2016-02-07 om 12.09.37ResearchEd is een ‘grassroots’ beweging, opgezet voor en door docenten. Doel is om de kloof tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk te verbeteren en pseudowetenschap tegen te gaan. ResearchEd is wereldwijd meerdere malen georganiseerd, o.a. in Londen, Sydney en New York. Op 30 januari werd het voor het eerst georganiseerd in Amsterdam. Voor nadere info: zie http://www.researched.eu. Op ResearchEd hield Jelle Jolles een voordracht over ‘De tiener, zijn brein en ontplooiing’ met aanbevelingen voor het onderwijs (en ook voor ouders, overigens). Hij heeft zijn verhaal uitgeschreven tot een soort mini-artikel. Ook de visuals zijn er onderdeel van. In mei hoopt Jolles een boek uit te brengen over de lerende tiener. Daarin gaat hij veel dieper op deze zaken in. Het mini-artikel is hieronder te downloaden. Bij citeren of verwijzen graag gebruik maken van de gegeven omschrijving:

Jelle Jolles (2016). De tiener, zijn brein en ontplooiing. Webpublicatie 160206. URL: http://www.jellejolles.nl/de-tiener-het-brein-en-ontplooiing/ Downloaden: klik hier


Steun, sturing en inspiratie vanuit de omgeving prikkelen nieuwsgierigheid kind

Amsterdam Science Center NEMO

picSteun, sturing en inspiratie vanuit de omgeving zorgen ervoor dat kinderen worden uitgedaagd. Maar hoe zorg je als ouder dat deze nieuwsgierige houding wordt gestimuleerd? Dat was het doel van het Centrum voor Brein en Leren tijdens de edities van BreinPlein! op NEMO. Daar werd onderzocht welke invloed de opstelling van verschillende taken en spellen had op de houding, aandacht en concentratie van het kind.

Het gaat om een evaluatie van het gebruik van stimulerend bouwmateriaal in de praktijk. Daarbij worden kinderen met hun ouders uitgenodigd om aan de slag te gaan met BreinPlein! Deze reizende tentoonstelling stond in de zomer en kerstvakantie in het Research & Development lab van NEMO.

BreinPlein! is van oorsprong een onderwijsinnovatie die is ontwikkeld vanuit de neuropsychologie door het Centrum Brein & Leren van de Vrije Universiteit Amsterdam. Het bestaat uit puzzels, taken, bouwmateriaal en denk -opdrachten. BreinPlein! laat kinderen onderzoeken, uitproberen en exploreren waardoor belangrijke (neuro-) cognitieve vaardigheden worden gestimuleerd die belangrijk zijn bij schoolvakken, zoals rekenen en taal.

Bij de materialen zijn uitdagende instructies ontworpen. Kinderen leren eerst de basisvaardigheden voordat ze aan verdiepende opdrachten beginnen. Met eenvoudige opdrachten worden spelregels en technieken aangeleerd. Wanneer kinderen dit begrijpen, bieden de instructies mogelijkheid tot verdieping en meer uitdaging. De instructies maken kinderen nieuwsgierig, ze prikkelen hen om zelf logisch na te denken en creatief te zijn. Kinderen worden uitgedaagd maar zelfs studenten en ouders blijken met deze uitdagende instructies goed uit de weg te kunnen en gemotiveerd om met het materiaal bezig te gaan.

De hypothese van de wetenschappers werd bevestigd: de juiste steun, sturing en inspiratie vanuit de omgeving zorgen ervoor dat kinderen geconcentreerd met de puzzels en denk-stimulerende materialen aan de slag gaan. Kinderen zijn van zichzelf nieuwsgierig maar ouders zorgen voor nèt dat extra stapje, bijvoorbeeld door een suggestie te doen: ‘als je dit blok nu eens gebruikt in plaats van die andere?’ Ook open suggesties helpen: ‘grappig, dat meisje daar heeft de touwen aan de andere kant vastgeknoopt.’ Hierdoor kunnen ze zich langer concentreren en neemt de leermotivatie toe. Kennis van deze evaluaties gebruiken wij om instructies van BreinPlein verder aan te passen, zodat de nieuwsgierigheid, creativiteit en neurocognitieve vaardigheden van kinderen nog meer worden aangesproken.

In de praktijkevaluatie op NEMO bleek dat de verdeling van de materialen in de ruimte erg belangrijk was voor de concentratie van kinderen op een taak. Door de taken op de juiste plaats te plaatsen, werkten er minderen kinderen tegelijkertijd met dezelfde taak, werd er minder snel gewisseld van taak en bleven de kinderen langer en geconcentreerder aan het werk. Ook gebruikten ouders en kinderen vaker de instructies en kwamen zo tot verdieping. Een kind wat ijverig aan de slag ging met de werkboeken merkte nadat zij voor de tweede keer met de taak aan de slag ging op: ‘Hee, ik ben hier veel beter in geworden!’. Hierdoor werd het zelfvertrouwen van het kind gestimuleerd terwijl haar cognitieve vaardigheden waren verbeterd.

Met BreinPlein! is in de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan op scholen en NEMO. De toepassingen van de materialen en bijpassende instructies zijn onderzocht, ontworpen en aangepast. Evaluaties van edities zoals op NEMO zijn belangrijk. Het biedt ons de mogelijkheid om leerkrachten en ouders te informeren over de steun, sturing en inspiratie die zij kunnen geven om hun kinderen nèt een stukje verder op weg te helpen. BreinPlein! heeft effect op de nieuwsgierige houding van het kind en op diens cognitieve en planningsvaardigheden. Maar ook is er een effect op de ouder. De materialen zijn namelijk eenvoudig online te verkrijgen en kunnen daarom op school, maar ook thuis worden gebruikt. En dat is natuurlijk wat wij als onderwijsontwikkelaars en onderzoekers graag zien!

Tekst | Jelle Jolles, Mathilde van Gerwen en Marleen van Tetering

Foto | Marcel Fraij / Hemelsteen.nl

Meer informatie: @jellejolles, jellejolles.nl                


Nieuwsgierigheid moet bij leerlingen brandend worden gehouden

Waarom is het belangrijk om nieuwsgierigheid bij kinderen in het basis- en voortgezet onderwijs brandend te houden? Veel onderwijsvernieuwers pleiten voor het ‘aanwakkeren’ van nieuwsgierigheid bij kinderen, maar jonge kinderen hebben nieuwsgierigheid van nature in overvloed. Nieuwsgierigheid is nodig om prikkels uit de omgeving op te nemen. Voor het brandend houden van die nieuwsgierigheid is een inspirerende rol van de leraar essentieel. Er is een belangrijke taak voor de leraar weggelegd om de nieuwsgierigheid te prikkelen. ‘Dus leraren, treed buiten je comfortzone en prikkel die nieuwsgierigheid!’ Zo staat het in het artikel van Brigitte Bloem en Jelle Jolles in het januarinummer van Prima Onderwijs. Lees hier het artikel.


Onderwijs, hersenen en cognitie: de kloof overbrugd?

Picture1‘Heeft het onderwijs baat bij kennis over de hersenen?’ en ‘Kan inzicht in cognitieve processen helpen om de leerprestaties en studiemotivatie van de leerling te verbeteren?’ ‘Nee’, zei de eminente onderwijskundige John Bruer in 1997, en hij voegde eraan toe ‘A bridge too far’. ‘Ja’ zegt Jelle Jolles in 2015, tien jaar na het verschijnen van het rapport Leer het brein kennen (eng: Brain Lessons, 2006). Dit product van de Commissie Hersenen & Leren was geschreven op verzoek van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en het ministerie van OCW. Ook de OESO stelde met haar belangrijke rapport Understanding the Brain: The birth of a Learning Science (2007) dat de tijd rijp is om kennis over hersenen, gedrag en cognitie te gaan inzetten op het domein educatie.

Jolles stelt vast dat er anno 2015 diverse bruggen zijn geslagen over de heftig kolkende rivier die het heuvelende domein van het onderwijs scheidt van de landen van de hersen- en cognitieve wetenschappen. Toch is er bij de implementatie in de praktijk verrassend weinig voortgang geboekt. Daarom gaat dit artikel in op de vraag: “Wat weten we nu eigenlijk méér dan tien jaar geleden, en waar ligt de poten- tie voor ons onderwijs?” Het artikel is gepubliceerd in het decembernummer van ZONE, tijdschrift voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs (ZONE, jaargang 14, (3), p. 9-11. Eerder verscheen het als webartikel van Didactief Online (31 aug 2015).

Om het artikel te downloaden, klik hier.


Over onderwijs, brein en leren (en ons kind in de wereld van straks)

Op uitnodiging van de cabaretier Freek de Jonge gaf Jelle Jolles op 16 oktober een publiekscollege over onderwijs en ontplooiing in een neuropsychologisch perspectief. Freek is voor het jaar 2015-2016 als Honorary Fellow aangesteld bij de Universiteit van Amsterdam. Hij kreeg van de UvA hiermee de gelegenheid om een serie bijeenkomsten te organiseren waarin diverse maatschappelijke topics worden besproken. Een daarvan is ‘onderwijs’. In zijn college is Jolles ingegaan op de neuropsychologische ontwikkeling van kinderen. Ook ging hij in op de vraag welke inzichten nu al toepasbaar zijn in onderwijs en opvoeding en wat wetenschap, praktijk, politiek en overheid daaraan zou kunnen doen. 

Het college is opgenomen op video, en ook de visuals die hij heeft gebruikt zijn erin ingewerkt. Een samenvatting van de video (3 minuten) is op 19 december gepubliceerd en online gezet. Op de 29e kwam het gehele college op YouTube en daarmee werd ‘het verhaal’ vrij beschikbaar. Jelle Jolles hoopt zo bij te dragen aan de maatschappelijke dialoog over de mogelijke toepassingen van wetenschappelijke inzichten (hier: op het domein onderwijs & opvoeding en de mogelijke relevantie van neuropsychologische vaardigheden). Ondersteunende informatie (te downloaden pdf’s) is te vinden op de websites jellejolles.nl en hersenenenleren.nl

Bekijk hieronder de samenvatting van het videocollege:

Bekijk hieronder het gehele publiekscollege:


BreinPlein! op Nemo in de kerstvakantie!

140829BreinPleinLogoDefDeze kerstvakantie komt BreinPlein! op 21, 22 en 23 december op Nemo! Kinderen en ouders worden uitgedaagd om te komen bouwen met bamboe, een knikkerbaan te maken en te werken met andere constructiematerialen en denktaken. Spelen is leuk, en het is ook ontzettend leerzaam. Werken met ruimtelijke materialen is belangrijk voor het ontwikkelen van ruimtelijk inzicht en andere vaardigheden die belangrijk zijn voor schools leren, zoals rekenen en taal. We willen ouders tips en voorbeelden geven over hoe je je kind zo goed mogelijk kunt motiveren, inspireren en stimuleren om zoveel mogelijk (neuro-)cognitieve vaardigheden te ontwikkelen. Kijk ook eens naar ons eerder geplaatste informatie filmpje over vaardigheden: klik hier, en naar onze eerdere blogpost over Nemo: klik hier20140820_115740

Nog meer tips en informatie vind je op BreinPlein! op NEMO: 21, 22, 23 december. Op deze dagen zijn er vijf verschillende rondes. Iedere ronde duurt maximaal een uur, maar je mag natuurlijk gaan wanneer je wilt (starttijden: 10:30, 11:45, 13:00, 14:15 en 16:30 uur). Nadere informatie: Marleen van Tetering, m.a.j.van.tetering@vu.nl, Mathilde van Gerwen, Jelle Jolles, j.jolles@vu.nl  

 

 

 

 


Waarom inspiratie uit de omgeving nodig is voor ontplooiing van de tiener (en diens brein)

Picture1Op maandagavond heeft Jelle Jolles een keynote gegeven over de adolescent en zijn ontplooiing. Dit was voor de thema avond van OSR Lek & Linge in Culemborg (klik hier voor meer informatie over de thema avond). Voor Jolles was het inspirerend om met 200 ouders in de zaal uit te wisselen over de nieuwe inzichten uit de neuropsychologische wetenschap en praktijk. Hieronder is een korte samenvatting van zijn verhaal te vinden. Een compacte versie van de powerpoint die hij heeft gebruikt is hier te downloaden.

Samenvatting
De tiener moet worden beschouwd als ‘werk in uitvoering’. Vaardigheden in taal en waarneming, denken en handelen ontwikkelen zich tot (ver) na het 20e levensjaar. In de adolescentie vinden grote veranderingen plaats in cognitief en sociaal functioneren. De tiener ontplooit zich, krijgt inzicht in zichzelf en anderen, en doet ervaring op met kiezen en beslissen. Deze ontplooiing wordt bepaald door zowel de biologie als door omgeving en cultuur. Te weinig slapen en stress zijn niet bevorderlijk voor het leren en functioneren. Een inspirerende omgeving en emotionele steun, maar ook gerichte sturing door ouders en docenten zijn juist wel goed voor de ontwikkeling. Ouders en familie spelen dus een cruciale – actieve – rol, naast de school de docent, de coach op het sportveld, en de vrienden en vriendinnen. De neuropsychologische vaardigheden zijn sterk bepalend voor de leermotivatie, de studieprestaties en interessen in activiteiten buiten school.

In de voordracht wordt inzicht gegeven in de ontplooiing van de tiener, en in de factoren die de ontwikkeling bepalen. Deze kennis en inzichten betekenen wat voor de manier waarop we met ‘onze’ tiener omgaan. Daarvan worden voorbeelden gegeven: over wát kunnen we doen om zijn of haar talenten optimaal tot ontplooiing te brengen.


Interventieprogramma ‘Leer het brein kennen’ voor jonge tieners

In het tijdschrift Bij de Les van januari 2016 verscheen het artikel ‘Leer het brein kennen’ van Sanne Dekker en Jelle Jolles. Hierin is de opzet en aanpak besproken van het interventieprogramma dat door ons is gemaakt voor het trainen van de Executieve Functies van leerlingen in de leeftijdsgroep van 10-14 jaar. In november 2014 besteedde wij al eerder aandacht aan dit programma, lees hier de blogpost. In het artikel in het tijdschrift Bij de Les  gaan wij in op de waarde van het programma voor toepassing in de schoolse context. Nadere informatie over aanpak, opzet en toepassing van ‘Leer het brein kennen’ is hieronder beschikbaar aan de hand van een aanvullend artikel. (“Leer het Brein Kennen. Op basis van neuropsychologische inzichten werken aan het  doelgericht gedrag van leerlingen”). Het is hier te downloaden evenals het artikel in Bij de Les:

Lees het artikel in Bij de Les hier

Lees het uitgebreide, ondersteunende artikel hier


Gezocht: Fotograaf en/of filmmaker voor project Brein & Leren

20140820_115740Wij zijn op zoek naar een Fotograaf/filmmaker die een bijdrage kan geven aan onze projecten op gebied van onderwijsvernieuwing voor kinderen en jeugdigen.  Het Centrum Brein & Leren ontwikkelt innovatieve producten voor in het onderwijs op de basisschool en de middelbare school. Wij zijn op zoek naar een fotograaf/filmmaker om foto’s en filmpjes te maken voor diverse projecten. Deze worden gebruikt voor instructie-doeleinden: voor ouders en voor leraren.

Op 21, 22 en 23 december staat BreinPlein! op Nemo. Op een van deze dagen zoeken wij iemand die foto’s en filmpjes wil maken van kinderen en hun ouders aan het werk. Heb jij ervaring met deze doelgroep en wil je graag samenwerken met ons centrum? Ben jij jong, creatief, flexibel en kun je vernieuwend denken? Neem dan contact op met Jelle Jolles via jelmerjol@gmail.com. Geef in je mail aan • wat je achtergrond is, • wat je affiniteit en ervaring is met doelgroep; • geef indien mogelijk een link naar een website en/of portfolio en • geef een indicatie van de zakelijke condities waaronder je werkt.

Met dank

Jelle Jolles, universiteitshoogleraar en directeur Centrum Brein & Leren


BrainSquare! (BreinPlein!) at primary school: A short informative video

Together with curiosity, skills related to spatial and logical thinking are important for every child’s development. ‘Wow! Look at that!’ ‘What is this?’ and ‘How does it work?’ are reactions that our team at the Centre for Brain and Learning of the Vrije Universiteit Amsterdam hopes to inspire from children who use our learning materials.

Our team at the Centre for Brain and Learning of the Vrije Universiteit Amsterdam develops innovative learning materials that stimulate the development of spatial and logical skills. New scientific insights suggest that these skills are relevant for children’s neuropsychological development during primary school. That’s why we develop new materials, as well as introducing challenging instructions for existing materials. We call this project BrainSquare! (in Dutch: BreinPlein!), and it consists of construction materials, puzzles and tasks for the development of thinking and concentration skills.

This is a short video about BreinPlein! at primary school. To watch the video, click.


Mathematicum op BreinPlein!: een filmpje

Op 11 oktober hebben wij een informatiefilmpje over ons project BreinPlein! online gezet. In aanvulling hierop volgt nu een tweede – wat langer – filmpje over onze aanpak om nieuwsgierigheid, ruimtelijk denken en exploreren te stimuleren in de klas. Deze filmpjes zijn bedoeld ter inspiratie voor diegenen die interesse hebben in materialen en aanpak zoals gebruikt op BreinPlein!. Op www.hersenenenleren.nl staat wat achtergrondinformatie over het project en de aanpak.

Onderstaande filmpje gaat over BreinPlein! als een reizende tentoonstelling met puzzels, opdrachten voor probleem oplossen en logisch redeneren. Het bevat materiaal van het Mathematicum in Duistland, een wetenschapsmuseum. Het centrum Brein & Leren werkte ermee om basisschoolkinderen te stimuleren rond de thema’s wetenschap, bètavaardigheden en techniek. Ons onderwijsontwikkelingsproject is gestart door Jelle Jolles en Helen Reed in 2011.  Het BreinPlein! heeft met materiaal van het Mathematicum op enkele tientallen basisscholen in west-nederland en Amsterdam gewerkt en heeft ook in 2011, 2014 en 2015 op NEMO een plek gehad. Op grond van de succesvolle ervaringen met BreinPlein!-1.0 is het verder uit-ontwikkeld. BreinPlein!-2.0 wordt momenteel ingezet op een tiental basisscholen. Het is de bedoeling dat de kernonderdelen ervan worden vrijgegeven in begin 2016.


BreinPlein! op de basisschool: een informatiefilmpje

Nieuwsgierigheid en vaardigheden op gebied van het ruimtelijk denken en redeneren zijn belangrijk voor ieder kind. ‘Wow, moet je zien!’ ‘Wat is het en hoe werkt het?’. Het Centrum Brein & Leren van de Vrije Universiteit heeft innovatieve leermiddelen ontwikkeld om dergelijke vaardigheden te helpen ontwikkelen. De gedachte is dat deze waardevol kunnen zijn voor het onderwijs op de basisschool. Er is nieuw materiaal ontwikkeld, maar ook gaat het om bestaand materiaal dat is voorzien van nieuwe instructies. BreinPlein! is de naam voor dit geheel aan bouw- en speelmateriaal, puzzels, denk- en concentratiespellen.

Over BreinPlein! is een informatiefilmpje gemaakt. Om dit filmpje te zien, klik

BreinPlein! en Neurocognitieve vaardigheden. Een informatiefilmpje

Rond BreinPlein! wordt sinds 2012 samengewerkt met scholen en andere maatschappelijke organisaties. Op basisscholen is gewerkt met kinderen uit groep 2 tot en met 8. Dat is te zien in dit informatiefilmpje. Kinderen worden getoond die aan het werk zijn met innovatieve leermiddelen voor w&t, neurocognitieve vaardigheden en materiaal dat nieuwsgierigheid opwekt. Het filmpje geeft een indruk van wat er met het materiaal ‘in de klas’ mogelijk is. En het laat zien om wat voor materialen het gaat. BreinPlein! is in het kader van onderwijsvernieuwing op een veertig-tal scholen gebruikt. In komende maanden worden onderdelen van BreinPlein! vrijgegeven. Informatie daarover volgt via de websites www. hersenenenleren.nl en www.breinplein.nl.

Om welke functies en vaardigheden gaat het?

In BreinPlein! gaat het om vele cognitieve en non-cognitieve functies en vaardigheden. Centraal staan de denk-creativiteit, het problemen oplossen en logisch redeneren, en het plannen en verbanden leggen. Ook wordt door BreinPlein een beroep gedaan op de aandacht, de concentratie en het ruimtelijk inzicht. Ook de grote en de wat fijnere motoriek, waarnemingsfuncties en het schatten van afstanden, tijd en kracht zijn belangrijk. De ontwikkeling van deze neurocognitieve vaardigheden helpt ook met schools presteren op gebied van rekenen en taal. Het BreinPlein! materiaal doet ook beroep op taal en communicatie tussen kinderen en stimuleert deze. Zowel leerkrachten als leerlingen (groep 2-8) zijn enthousiast.

De ontwikkeling van BreinPlein! is mede mogelijk gemaakt door subsidie van het Platform Betatechniek in het kader van het Talentenkracht programma, en subsidie van NWO in het kader van het Nationaal Initiatief Hersenen en Cognitie (NIHC). Wij danken de leerlingen en de onderwijsstaf van de Willem-Alexanderschool in Bergen (NH) van de Tabijn scholengroep. 


BreinPlein! staat op NEMO!

logo breinplein

In juli en augustus komt BreinPlein! op NEMO! Hier volgt een korte beschrijving over wat BreinPlein! is en waarom het interessant is voor kinderen en hun ouders.

Lukt het je kind om een 3D-puzzel op te lossen? Een toren te bouwen van bamboestokken? Of een van de andere uitdagende taken op te lossen? Het Centrum Brein & Leren daagt uit! Deze zomer staan wij op NEMO met BreinPlein! Kom met je kind een kijkje nemen, ga aan het werk met uitdagende denk-opdrachten en laat je inspireren.

Wat is BreinPlein? Deze zomer staat BreinPlein! op NEMO! Het gaat om puzzels, taken, bouwmateriaal en denk-opdrachten voor kinderen en jeugdigen. BreinPlein! is gemaakt door het Centrum Brein & Leren van de VU in Amsterdam in het kader van het programma Talentenkracht. Doel is om het kind uit te dagen en het te laten oefenen met ruimtelijk materiaal en met taken waarbij je moet denken en logisch redeneren. Daarbij stimuleert het de nieuwsgierigheid en de verwondering. BreinPlein! laat onderzoeken, proberen en exploreren. Het kind wordt geïnspireerd en enthousiast en gaat onderzoekende vragen stellen en proberen om die te beantwoorden: ‘Wow, moet je zien!’, ‘Hè? Hoe zit dat?’ en ‘Wat is het eigenlijk en hoe heet het?’.

 Vaardigheden, hoezo? Vaardigheden in het denken, probleem oplossen en redeneren zijn belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Maar dat geldt ook voor nieuwsgierigheid en creativiteit. En ook moeten kinderen vaardig worden in het waarnemen, het analyseren van mogelijke oplossingen en concentreren. Allemaal zijn ze belangrijk om goed te presteren op schoolvakken zoals taal en rekenen. En om te ervaren: ‘Leren hoe iets werkt kan best cool zijn…!’. De materialen op BreinPlein! zijn uitgezocht om de ontwikkeling van al deze vaardigheden te stimuleren. Het materiaal daagt kinderen uit om gericht te kijken en oplossingen te zoeken. Ze moeten zich voorstellen hoe ze een ruimtelijk probleem oplossen. Ze moeten plannen en logisch nadenken. En dan moeten ze de oplossing uitvoeren: ze moeten handelen. Met deze materialen is door het Centrum Brein & Leren al twee jaar op scholen gewerkt, en ook op NEMO. Kinderen vinden het leuk om ermee te werken: ‘Hee, dit is net zo leuk als spelen!’

Wetenschap en techniek. Veel spelmateriaal voor ontwikkeling van vaardigheden op het gebied van wetenschap & techniek is niet erg aantrekkelijk voor schoolkinderen en jeugdigen. Het materiaal is niet interessant genoeg; of het is te makkelijk of te moeilijk. Of het doet beroep op kennis of interesses die veel kinderen nog niet bezitten. Daarom kunnen kinderen er snel op uitgekeken raken. BreinPlein! brengt nieuw spel- en leermateriaal, maar ook geeft het nieuwe instructies bij methoden die al langer bestaan. Dan gaat het dus om bestaand materiaal dat in een nieuw jasje is gestoken. Of materiaal dat door nieuwe instructies interessanter is geworden.

Ouders en leerkrachten. Het project BreinPlein! hoopt ouders en leerkrachten te inspireren hoe je thuis (en op school) de kinderen nog verder kunt stimuleren. Kinderen zijn van zichzelf nieuwsgierig. Deze nieuwsgierigheid wordt extra geprikkeld door steun, sturing & inspiratie. Die zorgt ervoor dat kinderen nèt dat stapje verder komen. De ouder, maar heel vaak ook een ouder broertje of zusje of het buurkind is erg belangrijk om ‘de route te wijzen’. Dat betekent natuurlijk niet dat je alles moet voordoen! Maar je geeft inspiratie over mogelijke oplossingen. Dan wordt het kind gestimuleerd en komt veel verder. Ook voorkomt het dat kinderen afhaken omdat het niet goed, of niet snel genoeg lukt.

De materialen op het BreinPlein! zijn eenvoudig te verkrijgen via het internet. Nog meer tips en informatie vind je op BreinPlein! op NEMO: 22, 23, 24, 29, 30, 31 juli en 17, 18, 19, 20, 22, 25, 26 en 27 augustus tussen 10:30 uur en 16:30 uur.

Lees ook onze eerdere post over BreinPlein! en nieuwsgierigheid. Klik hier

Nadere informatie:
Marleen van Tetering, m.a.j.van.tetering@vu.nl
Jelle Jolles, j.jolles@vu.nl


BreinPlein! op de basisschool: over nieuwsgierigheid en W&T 

Didactief afbeeldEen nieuwsgierige houding is van essentieel belang voor de ontplooiing van kinderen en hun talenten op het gebied van wetenschap, techniek en bèta vaardigheden. Hoe stimuleer je nieuwsgierigheid? Kunnen materialen en lesmethoden hierbij helpen? Jazeker! Het landelijke Talentenkracht programma werkt hieraan. Op 10 juni kwam een special over dat programma uit in het blad Didactief. Zes TK-centra schrijven over hun aanpak en de toepassing in het primair onderwijs.

150416BreinPleinLogokleinHet Talentenkracht centrum van de VU heeft het onderwijsinnovatieprogramma BreinPlein opgezet. Daarbinnen wordt neurocognitief speel- en leermateriaal ontwikkeld met gerichte instructies voor gebruik in de les. Dit materiaal is ook in de praktijk beproefd, en het artikel in de Didactief special beschrijft de ervaringen op twee scholen vanuit de invalshoek van twee schoolleiders. De leerlingen maken ruimtelijke constructies, ze leren zich te concentreren, ze leren probleemoplossen en krijgen denk-vaardigheden. Werken met de materialen blijkt de natuurlijke nieuwsgierigheid te stimuleren en kinderen vinden het leuk: “Juf, dit is net zo leuk als spelen!” Deze vaardigheden vormen een basis voor een wetenschappelijke attitude en voor leermotivatie op gebied van w&t maar ook breder.

In dit artikel van Jelle Jolles en Marleen van Tetering bespreken twee schoolleiders het belang van nieuwsgierigheid en W&T in het basisonderwijs en er worden voorbeelden gegeven over hoe deze vaardigheden gestimuleerd kunnen worden.

Jelle Jolles & Marleen van Tetering, Wow! Wat is het? Hoe werkt het? Nieuwsgierigheid must voor wetenschappelijke houding, Didactief Special, juni 2015 p.10-11. Lees artikel