Artikelen van maart 2015

‘Academisering’ en een onderzoekende schoolcultuur in het basisonderwijs

CaptureLeerkrachten zijn gebaat bij een meer onderzoekende houding. Vooral het analytisch denkvermogen van de academicus helpt het onderwijs verder, vinden schoolleiders. Toch zit het basisonderwijs niet te wachten op alleen maar academici voor de klas. ‘Het gaat niet om de titel, maar om de houding van de leerkracht’.

In het onderwijs kun je niet zonder nieuwsgierigheid, aldus Annemarie Trouw. Zij is schooldirecteur van basisschool Sint Maarten in Limmen. Haar school doet mee aan de Academische Werkplaats, een traject van het schoolbestuur Stichting Flore en het Centrum Brein en Leren van de Vrije Universiteit. De Academische Werkplaats is opgezet om onderwijsvernieuwing en de professionalisering van leerkrachten mogelijk te maken. Binnen dit traject leren onderwijsprofessionals op de basisschool van de medewerkers van het Kenniscentrum (de VU). De mensen in dat centrum leren weer van de praktijk en de kennis van leerkracht en schoolleider op de basisschool. Binnen deze samenwerking heeft Trouw zich bezig gehouden met een toegepast project over nieuwsgierigheid, wat leerkrachten ervan weten en hoe nieuwsgierigheid op de basisschool kan worden gestimuleerd. Lees meer hierover in de post van 27 november 2014 (zie hieronder). En lees meer over de Academische  Werkplaats in het artikel  ‘De academicus als ‘kartrekker’’ in Kader Primair. Ook in dit artikel: de aanpak van de academische basisschool ‘t Montferland. Schooldirecteur Mirjam de Vries vertelt wat er komt kijken bij het onderzoekend leren in de praktijk, en bij academisering en de samenwerking met het hoger onderwijs.

– Irene Hemels. De academicus als ‘kartrekker. Een ondernemende schoolcultuur. In: Kader Primair april 2014, P. 18-21. Lees artikel
http://www.jellejolles.nl/nieuwsgierigheid-heeft-het-een-basis-het-primair-onderwijs/

Wat literatuur over leren, ontplooiing, denken en het brein

Tien jaar geleden – in 2004 – was er ‘De Week van Brein & Leren’. Die werd georganiseerd door de commissie Hersenen & Leren samen met NWO en het ministerie van OCW. Ik was voorzitter van die commissie, en dat was een waardevolle klus. Veel is er sindsdien gebeurd: Het is niet meer de vraag OF hersenen een rol spelen in de ontplooiing. Het gaat nu meer om de vraag HOE ze dat doen. Gelukkig wordt nu door velen herkend dat biologische én psychologische én sociale én culturele factoren allemaal een rol spelen. Het onderwijs aan onze kinderen kan veel baat hebben bij kennis over die complexe samenhang: het gaat daarin niet om het brein, en ook niet over sociale factoren. Het gaat over het kind in diens context!

Op 26 maart twitterde ik over een top onderzoek dat laat zien dat de omgeving belangrijk is voor intelligentie. Natuurlijk, zou ik bijna willen zeggen. Maar veel mensen zijn toch nog geneigd om te denken dat intelligentie in de genen is vastgelegd. Maar nee, dat is niet zo. Want biologische en psycho-sociale-culturele factoren werken intensief op elkaar in. Een tijdje geleden formuleerde ik dat in het aforisme ‘Context shapes the brain’. Het woord ‘context’ staat daarin voor ‘ouders’ en ‘school’, en ‘leraar’ maar ook voor de buurt waarin je leeft, je cultuur, en de mate waarin je in je leven steun, sturing en inspiratie hebt gekregen. Alles wijst er nu op dat de ontplooiing gemakkelijker is in een omgeving die aan kind en jeugdige ook de mogelijkheden verschaft. In mijn boek Ellis en het verbreinen ben ik er dieper op ingegaan.

Het is niet makkelijk om nette publicaties te vinden over het onderwerp. Áls ze er zijn, dan zijn de publicaties geschreven in een moeilijk toegankelijke wetenschappelijke taal. Die taal wordt niet door iedereen gesproken. Zelfs wetenschappers verstaan elkaar vaak minder goed dan nodig is. Uitgaande van mijn werk in het Centrum Brein & Leren probeer ik wel om als een soort vertaler op te treden. Daarom werk ik vaak mee aan interviews of schrijf ook zelf met mijn medewerkers stukken in vakbladen. Ik krijg nu steeds vaker het verzoek om artikelen aan te raden, om goede referenties en wat gedachten over ‘hoe zit dat nou met die ontplooiing, en kun je daar iets aan doen?’. Daarom heb ik nu een lijstje met recente – en voor iedereen leesbare – artikelen over mijn werk bijeen gehaald. Ze komen uit publieksbladen en vakbladen. In de komende tijd zal het lijstje nog worden aangevuld. Er wordt ook vaak gevraagd hoe het zit met mijn boek ‘Ellis en het verbreinen’. Ja, dat is uitverkocht en wordt niet herdrukt… ik werk aan een nieuw boek …>> Lees het hele artikel

Succesvol op de basisschool, maar falend in het voortgezet onderwijs

Image artikel H. Reed15% van de leerlingen op de middelbare school blijft in de eerste drie jaar zitten of stroomt af naar een lager schoolniveau. Deze leerlingen hadden op de basisschool potentie maar blijken deze niet te kunnen waarmaken in het voortgezet onderwijs. Daar falen ze. Hoe kan dit? Dr. Helen Reed legt in het januari/februari nummer van de Didactief uit welke factoren bepalend zijn voor het feit dat sommige leerlingen het in het voortgezet onderwijs minder goed doen dan andere leerlingen. Ook bespreekt ze waarom het belangrijk is om leerlingen te helpen hun leergedrag beter te begrijpen. Lees hier het artikel

Dr. Helen Reed schreef het proefschrift ‘Wiskundig denken, leren en presteren: Inzichten en interventies voor het basis- en voortgezet onderwijs’ en is gepromoveerd op 30 juni 2014. Haar promotores waren prof Jelle Jolles (VU) en prof Paul Kirschner (Open Universiteit).

– Het proefschrift: H.C. Reed (2014) Mathematical Thinking, Learning and Perfomance: Insights and interventions for primary and secondary education. Het proefschrift is te vinden via darenet: http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/51328

– Een samenvatting van het proefschrift vindt u op de site van NWO-NIHC: https://www.hersenenencognitie.nl/contents/2478

Stellingen over onderwijs: Van Confucius via Dewey tot Mandela

Capture 3000 jaar denkers over onderwijs  is een mooi verzamelwerk van uitspraken over het onderwijs door de eeuwen heen. Dit verzamelwerk is extra waardevol omdat het aangeeft  hoe er door de eeuwen heen tegen  het onderwijs werd aangekeken. Opmerkelijk is hoe actueel sommige eeuwenoude uitspraken nog steeds zijn.

De uitspraken zijn verzameld door Henk Sissing. In een interview beschrijft hij zichzelf als onderwijsliefhebber en onderwijsverzamelaar. Het boek bevat uitspraken van  filosofen en andere grote denkers, maar ook van hedendaagse onderwijswetenschappers. Blij en verrast was ik om uitspraken van mijzelf aan te treffen op pagina’s 130 en 140.  Zo zag ik hier o.a. mijn uitspraak ‘Een traag groeiende boom kan ook  de hoogste boom worden’. Henk Sissing heeft deze uitspraak toegelicht op radio 1 in het programma ‘Met  het oog op morgen’. Zijn uitleg is te beluisteren op http://www.3000jaardenkersoveronderwijs.nl/

 Aantal pagina’s: 240
ISBN: 9089535047
Uitgeverij Boom
Prijs: € 17,50

Bewegen, cognitie en schoolprestaties: het Smart Moves! project

Schermafbeelding 2015-03-14 om 14.38.03In januari 2014 is bij de VU in Amsterdam het onderzoeksproject ‘SMART MOVES!’ van start gegaan. Het is gefinancierd door NWO en duurt vier jaar. Er zijn veel aanwijzingen dat bewegen en de cognitieve vaardigheden samenhangen. Uit neuropsychologisch onderzoek blijkt dat de hersenrijping een rol speelt in de ontwikkeling van handelen en bewegen. En de hersenmechanismen die zijn betrokken bij de uitvoering van simpele en complexer bewegingen zijn ook nodig voor vele cognitieve vaardigheden. En in de praktijk van het onderwijs zouden interventies die zich richten op het bewegen daarom ook een positieve rol kunnen spelen voor het schools presteren. Smart Moves! heeft tot doel het ontwikkelen van een dergelijke bewegingsinterventie die ook in de schoolse praktijk kan worden toegepast.
In het ‘Lichamelijke Opvoeding Magazine’ van de KVLO hebben we recentelijk een stuk gepubliceerd over de doelen, en de aanpak van het project.

Berg, V. van den, Saliasi, E., Singh, A., Groot, R. de, Jolles, J & Chin A Paw, M (2015). Smart Moves!: Bewegen, cognitie en schoolprestaties. LO Magazine p 9-11. Het artikel is als pdf te lezen: 150309SmartmovesLOmagaz

Tekening helpt bij een ‘talige som’

Omdat rekensommen vaak verpakt zijn in een verhaal lopen veel basisschool leerlingen daarin vast. Bij het uitrekenen van zo’n som helpt het als eerst een (schematische) tekening wordt gemaakt. ‘Dat vergroot de kans op een goed antwoord ongeveer zes keer’, aldus onderzoeker dr Anton Boonen. Boonen is docent en onderzoeker. Hij promoveerde op 12 maart 2015 aan de VU. Zijn onderzoek is een pracht voorbeeld van toegepast onderzoek dat is gebaseerd op fundamentele inzichten uit de cognitieve psychologie en dat direct waarde heeft voor de onderwijspraktijk.

– Het proefschrift: A.J.H. Boonen (2015) Comprehend, Visualize & Calculate:: Solving mathematical word problems in contemporary math education. Het proefschrift is te vinden via darenet: http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/52394

– Een samenvatting vindt u op de site van NWO-NIHC: https://www.hersenenencognitie.nl/page/1/contents/2648

– Een interview van 4 minuten op BNR radio: http://www.bnr.nl/radio/bnr-spitsuur/wetenschap-vandaag/252261-1503/om-te-rekenen-moet-je-eerst-tekenen

– Een artikel in het Nederlands Dagblad van donderdag 12 maart: 140312BoonenNedDagblad